Серджио Гордың Астанаға сапары: АҚШ-тың «жобалық» тәсілі қаншалықты сенімді?
10 маусымда АҚШ-тың арнайы өкілі Серджио Гордың Астанаға келуі Вашингтонның Орталық Азияға қатысты саясатының өзгеріп жатқанын көрсетті. Қазір әлемде ресурстар мен көлік дәліздері үшін бәсеке күшейіп жатқандықтан, АҚШ аймақпен жұмыс істеудің жаңа тәсілдерін іздеуде.
Ресми түрде Қасым-Жомарт Тоқаевпен өткен келіссөздерде С5+1 форматындағы серіктестік, энергетика және цифрландыру мәселелері талқыланды. Алайда бұл тақырыптардың артында әлдеқайда маңызды геосаяси мүдделер жатыр. Қазақстан бүгінде тек аймақтағы маңызды ойыншы ғана емес, сонымен қатар ірі державалардың назарындағы елге айналды.
Вашингтон нақты жобалар мен инвестицияларға сүйенетін саясатқа көшіп жатыр. АҚШ-тың жоспарланған ірі инвестициялары жаңа сауда бағыттарын құруға және Қытай мен Ресейге тәуелділікті азайтуға бағытталған. Қазақстан үшін бұл жаңа экономикалық мүмкіндіктер ашуы мүмкін. Бірақ сонымен бірге елге сыртқы қысымның күшеюі, санкциялық тәуекелдер мен халықаралық бизнестің қатаң талаптары сияқты қауіптер де бар.
Осы жағдайда Қазақстанның негізін қалаушылардың бірі болып табылатын «Бейбітшілік кеңесіндегі» белсенділігі де назар аударады. Президент Тоқаев елдің халықаралық тұрақтылық пен гуманитарлық жобаларды қолдауға дайын екенін тағы да мәлімдеді. Мұндай бастамалар Қазақстанның жауапты мемлекет ретіндегі беделін нығайтады.
Дегенмен қазіргі геосаяси жағдайда мұндай алаңдардың нақты ықпалы туралы сұрақтар да туындайды. Бүгінде ірі державалар ықпал аймақтарын көлік дәліздері, энергетикалық жобалар және ірі келісімшарттар арқылы бөлісуде. Сондықтан гуманитарлық бастамалар көбіне дипломатиялық имиджді сақтаудың құралы ретінде көрінеді.
Астана үшін АҚШ-пен диалог көпвекторлы саясаттың жалғасы саналады. Қазақстан әлемдік күш орталықтарымен теңгерімді қарым-қатынас орнатуға тырысып келеді. Алайда технологиялар мен шикізат саласындағы ынтымақтастық өте мұқият жүргізілуі тиіс.
Сирек металдарды өңдеуге инвестиция тарту пайдалы болғанымен, бұл елдің сыртқы саяси өзгерістерге тәуелділігін де арттыруы мүмкін. Сонымен қатар Батыстың жаңа көлік бағыттарын дамыту жоспары дәстүрлі ресейлік маршруттарды айналып өтуді көздейді. Бұл Қазақстан үшін қосымша тәуекелдер туғызады, өйткені аймақтағы кез келген тұрақсыздық немесе ірі державалар арасындағы қайшылықтар біздің экономикаға тікелей әсер етеді.
Кейбір сарапшылар АҚШ-пен қарым-қатынасты жеке байланыстарға және Дональд Трамптың ықтимал қолдауына негіздеу де тәуекел екенін айтады. Себебі Вашингтондағы билік ауысса, бұрынғы келісімдердің тағдыры өзгеруі мүмкін. Мұндай жағдайда Қазақстан жаңа технологияларға қол жеткізбей, тек шикізат жеткізушісі болып қалу қаупімен бетпе-бет келуі ықтимал.
Түптеп келгенде, Қазақстанның мақсаты – экономиканы дамыту және егемендігін сақтау. Ал АҚШ үшін басты міндет – жаһандық сауда жүйесін қайта құру. Қысқа мерзімде бұл ынтымақтастық тиімді көрінуі мүмкін. Бірақ ұзақ мерзімде Қазақстан сыртқы көлік желілеріне және халықаралық келісімдердің шарттарына көбірек тәуелді болып қалмауы үшін барлық шешімдерді өте мұқият қабылдауы қажет.