Legaldialogues_kz

О совершенствовании законотворческого процесса в Казахстане

26 мая 2026 года в Центре научных исследований Института парламентаризма (г. Астана) состоялся международный круглый стол на тему: «Совершенствование законотворческого процесса Республики Казахстан». Мероприятие прошло в гибридном формате (офлайн и онлайн) на базе Института парламентаризма с участием депутатов Парламента РК, представителей профильных министерств, а также ведущих отечественных и зарубежных ученых-правоведов.

Целью круглого стола стало экспертное обсуждение актуальных вопросов модернизации законодательной системы, повышения качества нормативных правовых актов (НПА), развития механизмов научно-правового сопровождения законопроектов, а также выработка конкретных научно-практических рекомендаций для повышения эффективности правового регулирования в стране.

Работу форума открыл исполнительный директор Управления по нормотворческой работе Института парламентаризма, кандидат юридических наук, ассоциированный профессор Алмас Канатович Канатов.

С приветственными обращениями к участникам выступили

Ғалиасқар Төлендіұлы Сарыбаев - депутат Сената Парламента Республики Казахстан

Игорь Иванович Рогов - Почетный президент Казахстанской криминологической ассоциации, доктор юридических наук, профессор (Тезисы выступления прилагаются).

В ходе круглого стола эксперты представили доклады, охватывающие как казахстанский, так и передовой международный опыт

Диас Бақытұлы Шәріпбай - заместитель директора Департамента конституционного законодательства и госуправления Министерства юстиции РК (посвятил выступление текущим процедурам разработки НПА).

Никита Сергеевич Малютин - доцент кафедры конституционного и муниципального права юридического факультета МГУ им. М.В. Ломоносова, ведущий научный сотрудник центра судебного права Института законодательства и сравнительного правоведения при Правительстве РФ, кандидат юридических наук (поделился опытом Российской Федерации в докладе «Планирование законопроектной деятельности в условиях цифровизации») (онлайн).

Олег Николаевич Шерстобоев - доцент кафедры административного и финансового права МГИМО МИД РФ, кандидат юридических наук (раскрыл тему «Усмотрение законодателя: его роль и пределы в законотворческом процессе») (онлайн).

Маржангуль Турсунхановна Акимжанова - руководитель отдела Института законодательства и правовой информации РК, доктор философии PhD (обосновала роль научно-правовой экспертизы как главного механизма обеспечения качества проектов НПА) (Текст выступления прилагается).

Ермек Баяхметович Абдрасулов - профессор кафедры конституционного и гражданского права ЕНУ им. Л.Н. Гумилева, доктор юридических наук (выступил с анализом теоретико-практических аспект правотворчества).

Толқын Сериккаликызы Нурышева - директор Научно-образовательного центра Академии правосудия при Высшем Судебном Совете РК, кандидат юридических наук (представила доклад на тему «Нормотворческая функция (по формированию законодательства) судебной власти»).

Алмас Канатович Канатов завершил сессию докладов выступлением на тему «МВК: этапность в реализации права законодательной инициативы» (Текст выступления прилагается).

После серии докладов состоялась открытая дискуссия, в которой участники обменялись мнениями по вопросам цифровизации законотворчества и анализа регуляторного воздействия.

Участники единогласно отметили важность усиления синергии между государственными органами, академической средой и экспертным сообществом. Все выработанные научно-практические предложения будут систематизированы и направлены в Парламент РК для использования в законотворческой деятельности.

Қазақстандағы заң шығару процесін жетілдіру туралы

2026 жылғы 26 мамырда Парламентаризм институтының Ғылыми зерттеулер орталығында (Астана қ.) «Қазақстан Республикасының заң шығару процесін жетілдіру» тақырыбында халықаралық дөңгелек үстел өтті. Іс-шара Парламентаризм институтының базасында офлайн және онлайн форматтарды ұштастырған гибридті форматта ұйымдастырылып, оған Қазақстан Республикасы Парламентінің депутаттары, бейінді министрліктердің өкілдері, сондай-ақ отандық және шетелдік жетекші заңгер-ғалымдар қатысты.

Дөңгелек үстелдің мақсаты - заңнамалық жүйені жаңғыртудың өзекті мәселелерін, нормативтік құқықтық актілердің (НҚА) сапасын арттыруды, заң жобаларын ғылыми-құқықтық сүйемелдеу тетіктерін дамытуды сарапшылық деңгейде талқылау, сондай-ақ елдегі құқықтық реттеудің тиімділігін арттыруға бағытталған нақты ғылыми-практикалық ұсынымдар әзірлеу болды.

Форум жұмысын Парламентаризм институтының Норма шығармашылық жұмысы басқармасының атқарушы директоры, заң ғылымдарының кандидаты, қауымдастырылған профессор Алмас Қанатұлы Қанатов ашты.

Қатысушыларға құттықтау сөз сөйлегендер

Ғалиасқар Төлендіұлы Сарыбаев - Қазақстан Республикасы Парламенті Сенатының депутаты

Игорь Иванович Рогов - Қазақстан криминологиялық қауымдастығының Құрметті президенті, заң ғылымдарының докторы, профессор (баяндаманың тезистері қоса берілуде).

Дөңгелек үстел барысында сарапшылар қазақстандық және озық халықаралық тәжірибені қамтитын баяндамалар ұсынды

Диас Бақытұлы Шәріпбай - ҚР Әділет министрлігі Конституциялық заңнама және мемлекеттік басқару департаменті директорының орынбасары (өз сөзінде НҚА әзірлеудің қолданыстағы рәсімдеріне тоқталды).

Никита Сергеевич Малютин - М.В. Ломоносов атындағы Мәскеу мемлекеттік университеті заң факультетінің конституциялық және муниципалдық құқық кафедрасының доценті, РФ Үкіметі жанындағы Заңнама және салыстырмалы құқықтану институтының сот құқығы орталығының жетекші ғылыми қызметкері, заң ғылымдарының кандидаты («Цифрландыру жағдайындағы заң жобалау қызметін жоспарлау» тақырыбындағы баяндамасында Ресей Федерациясының тәжірибесімен бөлісті) (онлайн).

Олег Николаевич Шерстобоев - РФ СІМ МГИМО университетінің әкімшілік және қаржы құқығы кафедрасының доценті, заң ғылымдарының кандидаты («Заң шығарушының қалауы: оның заң шығару процесіндегі рөлі мен шектері» тақырыбын ашып көрсетті) (онлайн).

Маржангүл Тұрсынханқызы Акимжанова - ҚР Заңнама және құқықтық ақпарат институты бөлімінің басшысы, философия докторы (PhD) (НҚА жобаларының сапасын қамтамасыз етудің негізгі тетігі ретіндегі ғылыми-құқықтық сараптаманың рөлін негіздеді) (баяндама мәтіні қоса берілуде).

Ермек Баяхметұлы Абдрасулов - Л.Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университетінің конституциялық және азаматтық құқық кафедрасының профессоры, заң ғылымдарының докторы (құқық шығармашылығының теориялық және практикалық аспектілеріне талдау жасады).

Толқын Серікқалиқызы Нұрышева - ҚР Жоғары Сот Кеңесі жанындағы Сот төрелігі академиясының Ғылыми-білім беру орталығының директоры, заң ғылымдарының кандидаты («Сот билігінің нормашығармашылық функциясы (заңнаманы қалыптастыру бойынша)» тақырыбында баяндама жасады).

Алмас Қанатұлы Қанатов баяндамалар сессиясын «ВАК: заң шығару бастамасы құқығын іске асырудағы кезеңділік» тақырыбындағы баяндамасымен қорытындылады (баяндама мәтіні қоса берілуде).

Баяндамалар топтамасынан кейін ашық пікірталас өтіп, оның барысында қатысушылар заң шығару қызметін цифрландыру және реттеушілік әсерді талдау мәселелері бойынша пікір алмасты.

Қатысушылар мемлекеттік органдар, академиялық орта және сарапшылық қоғамдастық арасындағы өзара ықпалдастықты күшейтудің маңыздылығын бірауыздан атап өтті. Әзірленген барлық ғылыми-практикалық ұсыныстар жүйелендіріліп, заң шығару қызметінде пайдалану үшін ҚР Парламентіне жолданатын болады.

НАША ИСТОРИЯ.

ИЗ ПЕРВЫХ РУК.

Предлагаем вашему вниманию статью Председателя Комиссии по правам человека при Президенте Республики Казахстан Жакипа Кажмановича Асанова об истории казахстанской административной юстиции.

Уважаемые коллеги, друзья!

Поздравляю со священным праздником Курбан айт!

Этот светлый день напоминает нам о милосердии, доброте и заботе о ближних. Пусть в вашем доме всегда царят уют, благополучие и взаимопонимание.

Желаю вам и вашим близким крепкого здоровья, мирного неба над головой и душевного спокойствия.

Искренне ваш, Игорь Рогов

Құрметті әріптестер, достар!

Сіздерді қасиетті Құрбан айт мерекесімен шын жүректен құттықтаймын!

Бұл жарқын күн бізге мейірімділік, қайырымдылық және жақынға қамқор болу секілді асыл құндылықтарды еске салады. Шаңырақтарыңыздан әрдайым бақ-береке, ырыс және өзара түсіністік арылмасын.

Өздеріңізге және жақындарыңызға зор денсаулық, ашық аспан, жан тыныштығын тілеймін.

Ізгі ниетпен, Игорь Рогов

Продолжение

Доклад академика М.К. Сулейменова был посвящен истории формирования гражданского законодательства современного Казахстана, взаимодействию казахстанских правоведов с представителями государства и иностранными экспертами при разработке и принятии действующего Гражданского кодекса, а также первых национальных законов рыночной экономики. Отдельное внимание профессор Сулейменов уделил личности и научной роли германского профессора Рольфа Книпера, внесшего значительный вклад в развитие казахстанской цивилистики.

В завершение доклада он также подчеркнул, что модернизация Гражданского кодекса Казахстана должна осуществляться на системной основе при решающей роли ученых-цивилистов как в подготовке концепции модернизации, так и в разработке соответствующих законопроектов (полный текст выступления прилагается).

Профессор И.И. Рогов представил доклад, посвященный истории формирования судебной системы Республики Казахстан. Основное внимание было уделено внедрению института присяжных в казахстанскую правовую систему, а также процессу выбора модели, наиболее соответствующей традициям и целям развития казахстанского государства и права. В докладе также была отмечена положительная роль профессиональной экспертизы Рольфа Книпера и его участия в дискуссиях, связанных с выбором действующей модели суда присяжных (тезисы выступления прилагаются).

Живой интерес участников вызвало выступление эксперта в области цифрового права, кандидата юридических наук Елены Сергеевны Бычковой, посвященное цифровизации в сфере гражданских правоотношений и развитию платформенной экономики в Казахстане. Она представила обзор сформированной правовой основы для безопасной цифровой среды и подчеркнула необходимость ее дальнейшего развития при доктринальной поддержке законодательных процессов. Особое внимание было уделено важности согласования норм законодательства о цифровизации, регулирующих частноправовые отношения в цифровой среде, с положениями Гражданского кодекса и цивилистической теорией (текст выступления прилагается).

В развитие темы цифровизации гражданского оборота выступила профессор Школы права и государственного управления Университета Нархоз, кандидат юридических наук Айман Бекмуратовна Омарова. В своем выступлении она акцентировала внимание на особенностях развития законодательства об искусственном интеллекте и использовании Big Data, отметив исключительную значимость дальнейшего развития правовой теории и цивилистической доктрины в этой сфере.

По итогам выступлений состоялась общая дискуссия с участием представителей юридического научного сообщества. Мероприятие подтвердило актуальность консолидации усилий юридической науки, образовательных организаций, исследовательских институтов и государственных органов в процессе системного обновления гражданского законодательства и дальнейшего развития казахстанской цивилистики.

Круглый стол, посвященный развитию цивилистики Казахстана и системной трансформации гражданского законодательства

20 мая 2026 года в Университете Нархоз (г. Алматы) прошел круглый стол на тему: «Развитие цивилистики Казахстана: в преддверии системной трансформации гражданского законодательства Республики Казахстан». Мероприятие было организовано Школой права и государственного управления Университета Нархоз во взаимодействии с Научно-исследовательским институтом частного права Каспийского университета.

Круглый стол объединил ведущих представителей юридического научного сообщества Казахстана, специалистов в области гражданского права, судебной системы, цифровизации гражданско-правовых отношений и платформенной экономики.

В мероприятии приняли участие директор НИИ частного права, академик Национальной академии наук Республики Казахстан, доктор юридических наук, профессор Майдан Кунтуарович Сулейменов; Почетный президент Казахстанской криминологической ассоциации, заместитель Исполнительного директора Фонда Нурсултана Назарбаева, доктор юридических наук, профессор Игорь Иванович Рогов; заместитель Председателя Комиссии по правам человека при Президенте Республики Казахстан, директор Института Сорбонна-Казахстан КазНПУ имени Абая, доктор юридических наук, профессор Айнур

Алимхановна Сабитова, а также преподаватели Школы права и государственного управления Университета Нархоз, юридического факультета КазНУ имени аль-Фараби, сотрудники НИИ частного права и другие представители юридической науки.

В центре обсуждения находились перспективы развития казахстанской цивилистики, необходимость системной трансформации гражданского законодательства Республики Казахстан, вопросы рекодификации гражданского законодательства, а также актуальные вызовы правового регулирования в условиях цифровизации, развития искусственного интеллекта, использования Big Data и формирования платформенной экономики.

Открывая мероприятие, директор Школы права и государственного управления Университета Нархоз, доктор юридических наук, профессор Фархад Карагусов посвятил свое выступление участию ученых-цивилистов в предстоящей работе по системной трансформации гражданского законодательства Республики Казахстан. Он отметил значимость приглашения Министерства юстиции Республики Казахстан представить кандидатуры для включения в состав Межведомственной комиссии по разработке предложений о совершенствовании гражданского законодательства.

Особое внимание было уделено роли казахстанской научной школы цивилистики во главе с академиком М.К. Сулейменовым как профессионального сообщества правоведов, обладающего методологическим единством, устойчивыми научными связями и необходимым опытом для развития национального права.

В своем выступлении профессор Ф. Карагусов подчеркнул необходимость комплексной рекодификации гражданского законодательства на основе продуманной и актуальной концепции. По его мнению, ключевую роль в этой работе должны играть ученые-цивилисты при организационной поддержке и участии государственных органов (текст выступления будет представлен позже).

Жалғасы

Академик М.К. Сүлейменовтің баяндамасы қазіргі Қазақстанның азаматтық заңнамасының қалыптасу тарихына, қолданыстағы Азаматтық кодекс пен нарықтық экономикаға қатысты алғашқы ұлттық заңдарды әзірлеу және қабылдау кезінде қазақстандық құқықтанушылардың мемлекет өкілдерімен және шетелдік сарапшылармен өзара іс-қимылына арналды. Профессор Сүлейменов қазақстандық цивилистиканың дамуына елеулі үлес қосқан неміс профессоры Рольф Книпердің тұлғасы мен ғылыми рөліне ерекше тоқталды.

Баяндамасын қорытындылай келе, ол Қазақстанның Азаматтық кодексін жаңғырту жүйелі негізде жүзеге асырылып, жаңғырту тұжырымдамасын дайындауда да, тиісті заң жобаларын әзірлеуде де шешуші рөлді цивилист-ғалымдар атқаруы қажет екенін атап өтті (баяндама мәтіні қоса берілуде).

Профессор И.И. Рогов Қазақстан Республикасының сот жүйесінің қалыптасу тарихына арналған баяндама жасады. Негізгі назар алқабилер институтын қазақстандық құқықтық жүйеге енгізуге, сондай-ақ Қазақстан мемлекеті мен құқығының даму дәстүрлері мен мақсаттарына барынша сәйкес келетін модельді таңдау үдерісіне аударылды. Сонымен қатар баяндамада Рольф Книпердің кәсіби сараптамасының және қолданыстағы алқабилер соты моделін таңдауға қатысты пікірталастарға қатысуының оң рөлі атап өтілді (баяндама мәтіні қоса берілуде).

Қатысушылардың ерекше қызығушылығын цифрлық құқық саласының сарапшысы, заң ғылымдарының кандидаты Елена Сергеевна Бычкованың азаматтық-құқықтық қатынастар саласындағы цифрландыру мен Қазақстандағы платформалық экономиканы дамыту мәселелеріне арналған баяндамасы тудырды. Ол қауіпсіз цифрлық орта қалыптастыруға арналған құқықтық негізге шолу жасап, заң шығару үдерістерін доктриналық тұрғыдан қолдау арқылы оны одан әрі жетілдіру қажеттігін атап өтті.

Сонымен қатар цифрлық ортадағы жекеше құқықтық қатынастарды реттейтін цифрландыру туралы заңнама нормаларын Азаматтық кодекс ережелерімен және цивилистикалық теориямен үйлестірудің маңыздылығына ерекше назар аударылды (баяндама мәтіні қоса берілуде).

Азаматтық айналымды цифрландыру тақырыбын жалғастыра отырып, Нархоз университетінің Құқық және мемлекеттік басқару мектебінің профессоры, заң ғылымдарының кандидаты Айман Бекмұратқызы Омарова сөз сөйледі. Ол өз баяндамасында жасанды интеллект және Big Data технологияларын пайдалану туралы заңнаманы дамытудың ерекшеліктеріне тоқталып, осы саладағы құқықтық теория мен цивилистикалық доктринаны одан әрі дамытудың айрықша маңыздылығын атап өтті.

Баяндамалардың қорытындысы бойынша заң ғылыми қауымдастығы өкілдерінің қатысуымен жалпы пікірталас өтті. Іс-шара азаматтық заңнаманы жүйелі жаңарту және қазақстандық цивилистиканы одан әрі дамыту үдерісінде заң ғылымының, білім беру ұйымдарының, ғылыми-зерттеу институттарының және мемлекеттік органдардың күш-жігерін біріктірудің өзектілігін растады.

Қазақстан цивилистикасын дамыту және азаматтық заңнаманы жүйелі трансформациялау мәселелеріне арналған дөңгелек үстел

2026 жылғы 20 мамырда Нархоз университетінде (Алматы қ.) «Қазақстан цивилистикасын дамыту: Қазақстан Республикасының азаматтық заңнамасын жүйелі трансформациялау қарсаңында» тақырыбында дөңгелек үстел өтті. Іс-шараны Нархоз университетінің Құқық және мемлекеттік басқару мектебі Каспий университетінің Жекеше құқық ғылыми-зерттеу институтымен бірлесіп ұйымдастырды.

Дөңгелек үстел Қазақстанның заң ғылымы қауымдастығының жетекші өкілдерін, азаматтық құқық, сот жүйесі, азаматтық-құқықтық қатынастарды цифрландыру және платформалық экономика салаларының мамандарын біріктірді.

Іс-шараға Жекеше құқық ҒЗИ директоры, Қазақстан Республикасы Ұлттық ғылым академиясының академигі, заң ғылымдарының докторы, профессор Майдан Күнтуарұлы Сүлейменов; Қазақстандық криминологиялық қауымдастықтың Құрметті президенті, Нұрсұлтан Назарбаев Қоры Атқарушы директорының орынбасары, заң ғылымдарының докторы, профессор Игорь Иванович Рогов; Қазақстан Республикасы Президентінің жанындағы Адам құқықтары жөніндегі комиссия төрағасының орынбасары, Абай атындағы ҚазҰПУ-нің Сорбонна-Қазақстан институтының директоры, заң ғылымдарының докторы, профессор

Айнұр Әлімханқызы Сәбитова, сондай-ақ Нархоз университетінің Құқық және мемлекеттік басқару мектебінің, әл-Фараби атындағы ҚазҰУ заң факультетінің оқытушылары, Жекеше құқық ҒЗИ қызметкерлері және заң ғылымының өзге де өкілдері қатысты.

Талқылау барысында қазақстандық цивилистиканы дамытудың келешегі, Қазақстан Республикасының азаматтық заңнамасын жүйелі трансформациялау қажеттілігі, азаматтық заңнаманы рекодификациялау мәселелері, сондай-ақ цифрландыру, жасанды интеллектіні дамыту, Big Data технологияларын пайдалану және платформалық экономиканы қалыптастыру жағдайындағы құқықтық реттеудің өзекті сын-қатерлері қарастырылды.

Іс-шараны аша отырып, Нархоз университетінің Құқық және мемлекеттік басқару мектебінің директоры, заң ғылымдарының докторы, профессор Фархад Карагусов өз сөзін Қазақстан Республикасының азаматтық заңнамасын жүйелі трансформациялау бойынша алдағы жұмыстарға цивилист-ғалымдардың қатысуына арнады. Ол Қазақстан Республикасы Әділет министрлігінің азаматтық заңнаманы жетілдіру жөніндегі ұсыныстарды әзірлеу бойынша Ведомствоаралық комиссия құрамына енгізу үшін кандидатуралар ұсыну туралы бастамасының маңыздылығын атап өтті. Сонымен қатар академик М.К.

Сүлейменов жетекшілік ететін қазақстандық цивилистика ғылыми мектебінің әдіснамалық бірлігі, тұрақты ғылыми байланыстары және ұлттық құқықты дамытуға қажетті тәжірибесі бар кәсіби құқықтанушылар қауымдастығы ретіндегі рөліне ерекше назар аударылды.

Профессор Ф. Карагусов өз баяндамасында азаматтық заңнаманы жан-жақты ойластырылған әрі өзекті тұжырымдама негізінде кешенді рекодификациялау қажеттігін атап өтті. Оның пікірінше, бұл жұмыста ұйымдастырушылық қолдау көрсететін және қатысатын мемлекеттік органдармен қатар, басты рөлді цивилист-ғалымдар атқаруы тиіс (баяндама мәтіні кейінірек ұсынылады).

А Н А Л И Т И КА

Уважаемые коллеги, друзья!

Предлагаем вашему вниманию ссылку на статью Э.Мухамеджанова и С.Темирбулатова, посвященную анализу нового закона «О профилактике правонарушений». Будем рады вашим отзывам и комментариям.

Наша история

Уважаемые коллеги, друзья!

Предлагаем вашему вниманию ссылку на статью Игоря Рогова об Олжасе Сулейменове, опубликованную в газете «Казахстанская правда».

Продолжение: Верховенство закона и порядка невозможно без безусловного обеспечения и защиты прав человека. Именно поэтому здесь присутствует заместитель председателя Комиссии по правам человека при Президенте Республики Казахстан Айнур Алимхановна Сабитова, которую я, пользуясь случаем, поздравляю с переназначением на эту высокую должность.

Профилактика правонарушений должна основываться не только на мерах контроля и наказания, но и на уважении человеческого достоинства, принципах справедливости, правовой определённости, доступа к правосудию и защите наиболее уязвимых категорий граждан. Эффективная криминологическая политика - это всегда баланс между общественной безопасностью и фундаментальными правами личности.

Особую роль в профилактике правонарушений призвано сыграть гражданское общество. Представляется перспективным более широкое вовлечение волонтёров-юристов, студентов юридических вузов, молодых исследователей и правозащитных инициатив в правовое просвещение, консультирование граждан, медиативные и профилактические проекты, помощь жертвам правонарушений, особенно в цифровой среде. Формирование культуры правовой ответственности и предупреждение девиантного поведения невозможно исключительно усилиями государства - это задача всего общества.

Надеемся, что присутствующая здесь руководитель Волонтерского движения «Акселератор добра», заместитель председателя КПЧ Айнур Алимхановна Сабитова поддержит идею активного вовлечения волонтеров-юристов в профилактические мероприятия.

Надеюсь, что сегодняшняя встреча станет важной интеллектуальной площадкой для выработки новых научных подходов и практических рекомендаций по совершенствованию криминологической политики в условиях цифровой трансформации, укрепления конституционного принципа верховенства закона и порядка, защиты прав человека и повышения эффективности предупреждения правонарушений.

Желаю всем нам содержательных дискуссий, новых научных идей и практических предложений по укреплению законности, безопасности и прав человека в Республике Казахстан.

Благодарю за внимание.

Тезисы выступления Игоря Рогова

Добрый день, уважаемые Омрали Шакарапулы, коллеги!

Хочу поблагодарить организаторов заседания Казахстанской криминологической ассоциации, посвящённого теме: «Задачи криминологической науки в свете конституционного принципа верховенства закона и порядка».

Выбор данной темы представляется особенно своевременным и значимым. Современный Казахстан вступил в этап глубокого обновления правовой и институциональной системы, основанного на конституционной формуле построения Справедливого Казахстана, где принцип «Закон и Порядок» приобретает не только политико-правовое, но и мировоззренческое значение. Новая Конституция Республики Казахстан закрепила приоритет прав и свобод человека, укрепление механизмов сдержек и противовесов, усиление гарантий правосудия, конституционного контроля и общественного участия в управлении государством.

В этих условиях существенно возрастает роль криминологической науки, как важнейшего инструмента научного осмысления причин преступности, прогнозирования криминогенных рисков и выработки эффективных механизмов предупреждения правонарушений. Именно криминология позволяет соединить правовые, социальные, экономические, психологические и технологические аспекты обеспечения общественной безопасности.

Сегодня криминальная среда стремительно меняется под влиянием цифровизации. Развитие цифровых платформ, электронных сервисов, больших данных и трансграничных коммуникаций создаёт не только новые возможности, но и новые угрозы - от киберпреступности и цифрового мошенничества до незаконного оборота персональных данных, манипулятивных технологий и новых форм экономической преступности и коррупции. Поэтому важнейшей задачей криминологической науки становится исследование цифровой преступности, разработка механизмов её предупреждения и формирование современных моделей криминологического мониторинга.

Особое значение в этой связи приобретает использование технологий искусственного интеллекта. Искусственный интеллект способен существенно расширить возможности прогнозирования преступности, анализа криминальных тенденций, выявления коррупционных и иных криминальных рисков, раннего предупреждения правонарушений, повышения эффективности правоприменительной деятельности.

Вместе с тем внедрение таких технологий требует строгого соблюдения конституционных гарантий, принципов законности, прозрачности алгоритмов, защиты персональных данных и недопустимости дискриминации. Использование искусственного интеллекта должно укреплять доверие общества к правосудию и государственным институтам, а не создавать новые угрозы правам человека.

Заседание актива Казахстанской криминологической ассоциации

14 мая 2026 года в г. Алматы в Университете Кунаева состоялось очередное заседание актива Казахстанской криминологической ассоциации.

В ходе заседания были обсуждены вопросы необходимости активизации криминологических исследований, вовлечения молодых ученых в исследовательскую деятельность Ассоциации, развития волонтёрских инициатив в сфере правового просвещения и профилактики правонарушений, а также перспективы криминологического прогнозирования и его использования в деятельности правоохранительных органов.

На заседании Ассоциации председательствовал президент Казахстанской криминологической ассоциации, Президент Университета Кунаева, доктор юридических наук, профессор Өмірәлі Жалаири.

В мероприятии приняли участие Почетный президент Казахстанской криминологической ассоциации, доктор юридических наук, профессор Игорь Рогов (тезисы выступления прилагаются); Вице-президент Казахстанской криминологической ассоциации, заведующая кафедрой уголовного права, уголовного процесса и криминалистики юридического факультета КазНУ имени аль-Фараби, доктор юридических наук, профессор Рима Джансараева; Исполнительный директор Казахстанской криминологической ассоциации, доктор юридических наук, профессор Школы права и государственного управления НАО

Университета Нархоз Гульнар Алибаева; Заместитель Председателя Комиссии по правам человека при Президенте Республики Казахстан, директор Института Сорбонна-Казахстан и филиала Университета Лотарингии при КазНПУ имени Абая, основатель волонтёрского движения «Акселератор добра» Айнур Сабитова; кандидат юридических наук, доцент Университета Кунаева Серикказы Абдрахманов; кандидат юридических наук, доцент Университета Кунаева Татьяна Зинкевич и др.

Кроме того, были обсуждены вопросы подготовки журнала «Предупреждение преступности» к включению в перечень изданий, рекомендуемых Комитетом по обеспечению качества в сфере науки и высшего образования Министерства науки и высшего образования Республики Казахстан. Были высказаны предложения по активизации работы над журналом, разработке сайта журнала и обновлению требований к научным публикациям в соответствии с правилами КОКНВО МНВО РК.

Қазақстандық криминологиялық қауымдастық активінің отырысы

2026 жылғы 14 мамырда Алматы қаласындағы Қонаев университетінде Қазақстандық криминологиялық қауымдастық активінің кезекті отырысы өтті.

Отырыс барысында криминологиялық зерттеулерді жандандыру қажеттілігі, жас ғалымдарды Қауымдастықтың ғылыми-зерттеу қызметіне тарту, құқықтық ағарту және құқық бұзушылықтардың алдын алу саласындағы волонтерлік бастамаларды дамыту, сондай-ақ криминологиялық болжаудың келешегі мен оны құқық қорғау органдары қызметінде пайдалану мәселелері талқыланды.

Қауымдастық отырысына Қазақстандық криминологиялық қауымдастықтың президенті, Қонаев университетінің президенті, заң ғылымдарының докторы, профессор Өмірәлі Жалаири төрағалық етті.

Іс-шараға Қазақстандық криминологиялық қауымдастықтың Құрметті президенті, заң ғылымдарының докторы, профессор Игорь Рогов (баяндамасының тезистері қоса берілуде); Қазақстандық криминологиялық қауымдастықтың вице-президенті, әл-Фараби атындағы ҚазҰУ заң факультетінің қылмыстық құқық, қылмыстық процесс және криминалистика кафедрасының меңгерушісі, заң ғылымдарының докторы, профессор Рима Джансараева; Қазақстандық криминологиялық қауымдастықтың атқарушы директоры, заң ғылымдарының докторы, Нархоз университеті КЕАҚ Құқық және мемлекеттік басқару мектебінің

профессоры Гүлнар Алибаева; Қазақстан Республикасы Президенті жанындағы Адам құқықтары жөніндегі комиссия төрағасының орынбасары, Абай атындағы ҚазҰПУ жанындағы Сорбонна-Қазақстан институты мен Лотарингия университеті филиалының директоры, «Ізгілік Елшісі» волонтерлік қозғалысының негізін қалаушы Айнұр Сәбитова; Заң ғылымдарының кандидаты, Қонаев университетінің доценті Серікқазы Абдрахманов; Заң ғылымдарының кандидаты, Қонаев университетінің доценті Татьяна Зинкевич және басқа да тұлғалар қатысты.

Сонымен қатар, «Қылмыстылықтың алдын алу» журналын Қазақстан Республикасы Ғылым және жоғары білім министрлігінің Ғылым және жоғары білім саласындағы сапаны қамтамасыз ету комитеті ұсынатын басылымдар тізбесіне енгізуге даярлау мәселелері қаралды. Журналдың жұмысын жандандыру, журнал сайтын әзірлеу және ғылыми жарияланымдарға қойылатын талаптарды ҚР ҒЖБСҚК ережелеріне сәйкес жаңарту жөнінде ұсыныстар айтылды.

Напротив, её необходимо постоянно заново настраивать - в зависимости от уровня развития производительных сил, политических споров и общественной чувствительности.

Постоянное выравнивание и балансирование являются частью стабильности и динамики, но одновременно всегда несут опасность нарушения равновесия. В данный момент это равновесие снова ставится под вопрос крайне противоречивыми политическими идеологиями и практиками.

С одной стороны, распространяются обманчивые и мошеннические фантазии, которые, несмотря на все уже провалившиеся попытки в этом направлении, пропагандируют и пытаются навязать тоталитарную территориальную государственность. Она строится на отграничении и изоляции от других территориальных государств и на подчинённой инструментализации рынка и участников рынка. Провал этой модели, как и в предыдущих попытках, заранее запрограммирован. И снова это приведёт к катастрофам, после которых, уже перед лицом ужаса, снова будут сформулированы правильные выводы.

С другой стороны, обманчивые и мошеннические предприятия ставят под сомнение общественные институты и саму государственность. Их послания звучат так: «рынок всё сделает сам», всё является «сделкой». Эти идеи особенно противопоставлялись усилиям в посткоммунистических государствах по построению правового государства, а также правовой и судебной системы, в которой рыночные отношения могли бы устойчиво развиваться.

Мефистофель и Фауст убеждают императора, придворных и народ в том, что «бумажки» и «листки» создают богатство, если только «духи, достойные глубоко видеть, к безграничному питают безграничное доверие» [7]. Бумажки Мефистофеля были заменены мистерией искусственного интеллекта.

Google готов взять на себя частную организацию ранее публичных реестров земельных участков и прав на земельные участки, равно как и реестров предприятий, и таким образом сделать излишними центральные сферы нотариата и государственных реестров. Ещё важнее то, что ключевой элемент государственной монополии — деньги и валюта — вводится в оборот в форме криптовалют частными компаниями, ориентированными на прибыль. При этом частные интересы скрываются за технологической псевдообъективностью блокчейна.

Однако не так давно генеральный юрисконсульт Агентства национальной безопасности США Гленн Герстелл описал системные киберконфликты между государствами, а также между государствами и частными компаниями, между частными компаниями и между отдельными лицами. Он также предупреждал, что представление о защищённой криптоинформации является обманчивым, и что как государства, но ещё в большей степени частные компании, уже пытаются преодолеть конфиденциальность и защиту от подделки, движимые стремлением к власти и богатству [8].

Ничто не позволяет нам предполагать, что происходящая так называемая «четвёртая промышленная революция» опровергает наблюдение нобелевского лауреата Оливера Уильямсона о том, что участники рынка следуют стратегиям, направленным на «неполную и искажённую информацию», и что они, в частности, сознательно пытаются «вводить в заблуждение, скрывать, затемнять или иным образом запутывать» [9]. Это не морализаторское утверждение, а утверждение о структуре взаимодействий на рынках. Даже при самых лучших намерениях Google, Meta и другие будут действовать не в общем интересе, а в своём индивидуальном интересе к прибыли и рыночной власти.

Несдержанная жадность и индивидуальная страсть к прибыли, которые уходят от упорядочивающей государственной денежной политики, содержат в себе вероятность глобальной катастрофы, которая когда-нибудь реализуется. И снова катастрофа постфактум будет анализироваться как досадная и изначально предотвратимая.

Оба отклонения — как абсолютизация государства и инструментализация рынка, так и абсолютизация рынка и выхолащивание государственности - обладают потенциалом привести к катастрофам. Их можно избежать, если всерьёз принимать взаимодополняемость государства и рынка и пытаться реализовывать её на практике.

Это с особой срочностью относится к, вероятно, всё ещё более хрупким новым государствам «Востока» - как с точки зрения политического господства, так и с точки зрения права рыночных отношений и его применения судами. Иными словами: «фокус на восточном праве» остаётся крайне актуальным.

Примечания

[1] D. Acemoglu / J.A. Robinson, Why Nations Fail – The Origins of Power, Prosperity and Poverty, 2012, с. 75–76.

[2] Подробнее эти мысли развиты в: R. Knieper, Nationale Souveränität – Versuch über Ende und Anfang einer Weltordnung, 1991.

[3] J.W. Goethe, Faust – Der Tragödie Zweiter Teil, 1832, IV акт.

[4] Об этом и о Карле Шмитте подробно см.: R. Knieper, Nationale Souveränität, части I и II; цитаты Карла Шмитта взяты из его книги «Der Nomos der Erde», 3-е изд., 1950, с. 17, 97, 102 и далее, 200.

[5] Ahlener Programm, Zonenausschuß der CDU für die britische Zone, Ahlen/Westfalen, 3 февраля 1947.

[6] M. Boguslawskij / R. Knieper, Wege zu neuem Recht – Materialien internationaler Konferenzen in St. Petersburg und Bremen, 1998 (на немецком и русском языках).

[7] J.W. Goethe, Faust – Der Tragödie Zweiter Teil, 1832, I акт.

[8] Glenn Gerstell, статья в The New York Times от 10 сентября 2019 года.

[9] O.E. Williamson, The Economic Institutions of Capitalism, 1985, с. 47.