biochems4

Керек боп қалар *Өсімдіктер

Жарықсүйгіш өсімдіктер

қарағай,қант қамысы,эвкалипт

Көлеңкесүйгіш өсімдіктер

інжугүл,саумалдық

Өздігінен тозаңданатын өсімдіктер:(Атамұра баспасы бойынша)

егістік бұршақ, жержаңғақ бидай

Өздігінен тозаңданады(ОЧКУР баспасы бойынша)

Бидай,Арпа,Зығыр, Бұршақ,үрмебұршақ, картоп

Желмен тозаңданады:қайың,терек,емен

Біржылдық өсімдіктер:қияр,қызанақ,асқабақ,баклажан

Қосжынысты өсімдіктер:алма,алмұрт,шие,өрік,қызғалдақ

Даражынысты:жүгері

Су арқылы көбейеді:лалагүл,тұңғиық

Партеногенез жолымен көбейеді:қызылша,темекі,бақбақ,орхидея

Ұзақ күн өсімдіктері

ошаған,бидай,арпа,сұлы,қарабидай

Қысқа күн өсімдіктері

бақытгүл,астра

Сағақты жапырақтар

Емен, терек, қайың, үйеңкі

Сағақсыз жапырақтар

қалампыр,зығыр

Өркені көтеріңкі:қалампыр шөбі

Өркені тік тұрушы:кәдімгі тарғақшөп

Өркені жармасушы:сиыржоңышқа

Өркені жатаған:шалғындық шай

Өркені шырмалғыш:дала шырмауығы

Жанама тамыр қалыптастыру тән қосжарнақты өсімдіктер

Сүректілер: Қайың, емен, алмұрт

Шөптесін өсімдіктер: Үрмебұршақ, бұршақ, қызылша

Жай жапырақ-бір сағақта бір жапырақ тақтасы бар өсімдіктер: Бөртегүл, емен, алма, алхоры

Күрделі жапырақ-бір сағақта бірнеше жапырақ тақтасы бар өсімдіктер: Акация, шетен, итмұрын

Даражарнақтылар

астық тұқымдастары

күріш,жүгері,арпа,сұлы, бидай,қарабидай

лалагүлділер тұқымдасы

лалагүл,қызғалдақ, бәйшешек,құртқашаш, пияз,сарымсақ,қасқыржем

жартылай су өсімдіктері

қиякөлең,элодея,жебе жапырақ

пальма,орхидея

Қосжарнақтылар

бұршақ,үрмебұршақ, жержаңғақ,грек жаңғағы,пісте,асқабақ, қарбыз

жалпақ жай жапырақты даражарнақтылар

қызғалдақ,інжугүл

жіңішке жай жапырақты даражарнақтылар

жүгері,бидай,пияз, сарымсақ,қамыс

Саусақсалалы күрделі: Талшын

Үшқұлақ-күрделі: Беде, бүлдірген, құлпынай

Тақ қауырсын-күрделі: Итмұрын, шаған

Жұп қауырсынды күрделі: Бұршақ, акация

Тостаған да,күлте де жапырақшалары бар қосжарнақтылар

раушангүл,қалампыр, шырайгүл

Тостаған да,күлте жапырақшалары да жоқ:(жойылып кеткен)

Қызылша,қараағаш,емен, шаған

Торлы-қауырсынтәрізді жүйкелену тән

емен,алма,жөке,қайың, үйеңкі,түймедақ,қараағаш

Торлы саусақ тәрізді жүйкелену тән

Қазтабан,бегония,канада үйеңкісі,майсана,жүзім

жұмыртқа тәріздес: Қалақай

ұзын таспа тәріздес: Бидай

бүтін жиекті: Жолжелкен

тісті жиекті: Қайың

ара-тісті жиекті: Қалақай

Құмның үнемі жел арқылы жылжуы жағдайына жақсы бейімделген астық тұқымдас өсімдік: аристида

Перициклі екі жасуша қабатынан тұрады:қарағай,шырша

Бүршік түзетін өсімдік:калланхоэ

Бездеуіш түктері арқылы артық тұздарды бөліп шығарады

жыңғыл,кермек

Инулин кездесетін өсімдіктер:бөрікгүл, бақбақ, нарғызгүл

Жүрек ауруларын емдеуде қолданылады:оймақгүл

Жапырақ түрөзгерісі

бұршақ мұрты,кактус тікенегі

Сабақ түрөзгерісі

картоп түйнегі,інжугүл тамырсабағы

С4 өсімдіктері

жүгері,балжүгері,қант құрағы,тары

Геномы алғаш картаға түсірілген өсімдік

арабидопсис

Ылғалсүйгіш ағзалар - батпақ пен көлде мекендейтін ағзалар

Бақа,құтан,үйрек

Бірқазан,ондатр,құндыз

Ылғалсүйгіш өсімдіктер

Қамыс,қоға,күріш

Шамалы ылғал қажет ағзалар

Қасқыр,Түлкі

Жөке,Үйеңкі,Қараағаш, Бидай

Құрғақшылыққа төзімді өсімдіктер

Сексеуіл,жантақ,жыңғыл

(Бонус)

Жылусүйгіш ағзалар

Піл, Маймыл, Керік, Киік

Пальма, Какао, Ананас

Үнемі су ортасында тіршілік ететін ағзалар

Кит, Дельфин

Балдыр, Тұңғиық, Лотос

Жапырақтарында түктер мен шоғырлар түзетін өсімдіктер

шегіргүл,тасжарған

Қышқыл ортада жақсы,сілтілік ортада нашар өседі:қылқанжапырақтылар,шырша,қарағай

Шамалы қышқыл ортада жақсы өседі:бидай,бақша дақылдары

Өсу мүшелері бөліктері арқылы көбею

Сабақ қалемшесі арқылы

Тамыр қалемшесі арқылы

Сұлатпа бұтақтар арқылы

Сұлатпа бұтақтар арқылы

қарақат,тұшала,жүзім

Қалемше арқылы

терек,тал,қарақат,қарлыған,жүзім

Сабақ қалемшесі арқылы

традесканция,қазтамақ,қалампыр,бальзамин,бегония,раушан

Тамыр қалемшесі арқылы:таңқурай,итмұрын,алма

Түйнек арқылы:картоп

Тамыр атпалары арқылы:таңқурай

Жапырағы арқылы:шегіркөз

Жапырақты өркені арқылы:фикус

Мұртшалары арқылы:бүлдірген

ХХ ғасырдың басындағы ұйымдар

ХХ ғасырдың басында, әсіресе 1917 жылғы Ақпан революциясынан кейін, Қазақстанда көптеген саяси және қоғамдық ұйымдар пайда болды

Шура-и-ислами (Ислам кеңесі) — 1917 жылы наурызда Ташкентте құрылған, Түркістан өлкесіндегі мұсылмандардың басын біріктіруді мақсат еткен ұйым

.

Шура-и-улема (Ғұламалар кеңесі) — «Шура-и-ислами» ұйымынан бөлініп шыққан дінбасылардың кеңесі

.

Алаш партиясы — 1917 жылы шілдеде Орынборда өткен Бірінші жалпықазақ съезінде негізі қаланған ұлттық-демократиялық саяси ұйым

.

Үш жүз — 1917 жылы қарашада Петропавлда құрылған қазақ социалистік партиясы. Негізін салушылардың бірі — Мұқан Айтпенов, кейінірек Көлбай Тоғысов басқарды

.

Бірлік — 1914–1918 жылдары Омбыда жұмыс істеген мәдени-ағарту ұйымы

.

Жас қазақ (Ақмола), Оқушы жастардың демократиялық кеңесі (Омбы), Талап (Петропавл) — жастардың қоғамдық ұйымдары

.

Иттифак-и-муслимин — Ресей мұсылмандарының саяси ұйымы (панисламизм идеяларымен байланысты)

.

Кеңестік кезеңдегі ұйымдар

Комсомол (БЛКЖО) — ресми жастар ұйымы, партияның резерві саналды

.

Кәсіптік одақтар — еңбекшілердің мүддесін қорғауға бағытталған мемлекеттік ұйымдар

.

Жас тұлпар — 1962–1966 жылдары Мәскеуде оқитын қазақ студенттері құрған бейресми ұлттық-мәдени ұйым

.

ЕСЕП (Қарағанды), Жас ұлан (Павлодар), Сарыарқа (ҚазМУ) — 1960–70 жылдары пайда болған бейресми жастар топтары

.

Қазақстан Жазушылар одағы — 1934 жылы ұйымдастырылған шығармашылық ұйым

.

ХХ ғасырдың 80–90-жылдарындағы ұйымдар

Қайта құру жылдары мен тәуелсіздіктің алғашқы кезеңінде қоғамдық-саяси белсенділік артып, көптеген жаңа бірлестіктер құрылды

Невада-Семей — 1989 жылы О. Сүлейменовтың бастамасымен құрылған ядролық қаруға қарсы халықаралық қозғалыс

.

Азат — 1990 жылы құрылған азаттық қозғалысы

.

Желтоқсан — желтоқсан оқиғасына қатысушылардың саяси құқықтарын қорғаған ұйым

.

Әділет және Мемориал — сталинизм қылмыстарын әшкерелеуші тарихи-ағартушылық қоғамдар

.

Бастама — 1987 жылы Алматыда құрылған әлеуметтік-экологиялық бірлестік

.

Бірлесу — тәуелсіз кәсіподақтар бірлестігі

.

Қазақ тілі қоғамы — мемлекеттік тілдің мәртебесін көтеруге бағытталған ұйым

.

Жасыл майдан, Жетісу — экологиялық бағыттағы ұйымдар

.

Ақ жол демократиялық партиясы және Қазақстанның демократиялық таңдауы — 90-жылдардың соңы мен 2000-жылдардың басындағы саяси қозғалыстар

.

Отан (кейіннен Нұр-Отан) — 1999 жылы құрылған саяси партия

.

Ауыл — ауыл еңбекшілерінің мүддесін қорғайтын әлеуметтік-демократиялық партия

.

ҚАЗАҚСТАНДАҒЫ БІЛІМ БЕРУ ЖҮЙЕСІ (XIX-XX ғғ.)

Толық хронология және сипаттама

І. ПАТШАЛЫҚ РЕСЕЙ КЕЗЕҢІ (XIX ғ. басы – XX ғ. басы)

Білім беру діни (мектеп, медресе) және патша үкіметінің шенеуніктер даярлауға бағытталған зайырлы мектептер түрінде дамыды.

Уақыт сызығы

1789 ж. – Омбыда «Азия мектебі» ашылды.

1813 ж. – Омбыда алғашқы әскери училище (Сібір кадет корпусы) ашылды.

1825 ж. – Орынборда Неплюев әскери училищесі ашылды.

1841 ж. – Бөкей Ордасында Жәңгір ханның бастамасымен алғашқы зайырлы мектеп ашылды.

1850 ж. – Орынборда 7 жылдық орыс-қазақ мектебі ашылды.

1861 ж. – Троицк қаласында орыс-қазақ мектебі ашылды.

1870 ж. – Медреселерде орыс тілін міндетті түрде оқыту туралы ереже енгізілді.

1872 ж. – Омбыда алғашқы мұғалімдер семинариясы ашылды.

1883 ж. – Ор қаласында қазақ мұғалімдер мектебі ашылды.

1891 ж. – Мектептерді басқару жүйесіне өзгерістер енгізілді.

1892 ж. – Қазақ балалары үшін ауылдық көшпелі мектептер ұйымдастырыла бастады.

1897 ж. – Алғашқы халық санағы: сауаттылық деңгейі – 8,1%.

1900 ж. – Түркістанда жәдитшілдік бағыттағы алғашқы мектеп ашылды.

Ерекшеліктер

— Патша үкіметі қазақтардың орта және жоғары білім алуын тежеуге тырысты.

— Мектептер мен мешіттердің ашылуына ұлттық буржуазия мен меценаттар (А. Қазанғапов, Б. Шоқабасов) зор үлес қосты.

ІІ. ЫБЫРАЙ АЛТЫНСАРИН ЖӘНЕ АЛАШ ЗИЯЛЫЛАРЫ

Зайырлы мектептер жүйесінің негізі қаланып, ана тіліндегі оқулықтар жарық көрді.

1864 ж. – Торғайда алғашқы қазақ мектеп-интернаты ашылды.

1879 ж. – Ы. Алтынсарин инспектор болып тағайындалып, екі сыныптық училищелер ашты.

1879 ж. – «Қырғыз хрестоматиясы» мен «Қырғыздарға орыс тілін үйретуге алғашқы басшылық» жарық көрді.

1888 ж. – Ырғызда қазақ қыздарына арналған алғашқы мектеп-интернат ашылды.

1912-1920 жж. – А. Байтұрсыновтың «Оқу құралы», «Тіл құралы», «Әліпби» оқулықтары шықты.

1914-1918 жж. – Омбыда «Бірлік» ұйымы жұмыс істеп, «Балапан» журналын шығарды.

XIX-XX ғ. тоғысы – Қазақ жастары Каир, Бомбей, Стамбұл, Тарту университеттерінде білім алды.

ІІІ. КЕҢЕСТІК КЕЗЕҢ ЖӘНЕ «ЛИКБЕЗ» (1917–1945 жж.)

Сауатсыздықты жою (Ликбез) және жоғары білім жүйесінің қалыптасуы.

1918 ж. – «Бірыңғай еңбек мектебі туралы» ереже қабылданды.

1919 ж. – «Сауатсыздықты жою туралы» декрет шықты.

1920-1921 жж. – 2,5 миллион адам сауат ашу пункттерінде білім алды.

1921 ж. – «Сауатсыздық жойылсын!» қоғамы құрылды (1925 ж. мүшелері 77 800-ге жетті).

1923 ж. – Ересектерге арналған ликпунктер жүйесі құрылды.

1928 ж. – Алғашқы ЖОО – Қазақ педагогикалық институты ашылды.

1929 ж. – Араб әліпбиінен латынға көшірілді.

1929-1934 жж. – Ветеринария (1929), Ауылшаруашылық (1930), Медицина (1931), ФЗИ (1933) және Тау-кен металлургия (1934) институттары ашылды.

1930 ж. – Міндетті бастауыш білім беру туралы қаулы.

1934 ж. – Қазақ мемлекеттік университеті (ҚазМУ) құрылды.

1938 ж. – ҚазМУ-де тұңғыш рет аспирантура ашылды.

1939 ж. – Халық сауаттылығы 84%-ға, қазақтар арасында 40%-ға жетті.

1940 ж. – Латыннан кириллицаға көшірілді. ЖОО саны 35-ке жетті.

1941-1945 жж. – Соғыс кезінде 20 жаңа орта арнаулы оқу орны ашылды.

IV. СОҒЫСТАН КЕЙІНГІ ЖӘНЕ РЕФОРМАЛАР КЕЗЕҢІ (1946–1991 жж.)

1946 ж. – Қазақ КСР Ғылым академиясы құрылды (Президенті – Қ. Сәтбаев).

1947 ж. – Жоғары және орта білімді жетілдіру туралы қаулы.

1949 ж. – Міндетті 7 жылдық білім беру басталды.

1954 ж. – Алғашқы техникалық училищелер ашылды.

1959 ж. – Міндетті 8 жылдық білім беру енгізілді.

1965 ж. – ЖОО саны 39-ға жетті (144 мың студент).

1966 ж. – Міндетті орта білімге (10 жылдық) көшу басталды.

1970 жж. – Мектептерді ірілендіру: 700-ге жуық қазақ мектебі жабылды.

1981-1984 жж. – Лицейлер, гимназиялар және 6 жастан оқыту тәжірибелері.

1984 ж. – 11 жылдық білім беру реформасы және Информатика пәнінің енуі.

V. ТӘУЕЛСІЗДІК КЕЗЕҢІ (1991–2000 жж.)

1990 жж. – «Дарын» бағдарламасы, дарынды балаларға арналған мектептер.

1995 ж. – Конституция: тегін орта білім алу құқығы бекітілді.

1997 ж. – Мектептерді жаппай компьютерлендіру басталды.

1999 ж.

ҚАЗАҚСТАН ТАРИХЫ

ОРТА ҒАСЫР ТАРИХЫ|140 СҰРАҚ|ӘДІЛЕТ АҒАЙ

ДАМИР АҒАЙ|КІТАП ТАЛДАУ|ОРТА ҒАСЫР

ДАМИР АҒАЙ|КІТАП ТАЛДАУ|9 СЫНЫП

КАРТАМЕН ЖҰМЫС|ӘДІЛЕТ АҒАЙ

ҚАЗІРГІ ЗАМАН|НҰСҚА ТАЛДАУ|АБАЙ АҒАЙ

ТӘУЕЛСІЗ ҚАЗАҚСТАН|ЖАНТІЛЕК АҒАЙ

КӨТЕРІЛІСТЕР МЕН РЕФОРМАЛАР|ЖАСҰЛАН АҒАЙ

ҚАЗАҚСТАН ҰЛЫ ОТАН СОҒЫСЫ ЖЫЛДАРЫНДА|АБАЙ АҒАЙ

ҚАЗАҚСТАНДА КЕҢЕСТІК БИЛІКТІҢ ОРНЫҒУЫ|АҚАН АҒАЙ

Биология

Май шытырларының орнына тамырларда қай ұйығы пайда болғанда туындайтын ауру-тромбоз

Химия

3 топ 3 периодта орналасқан элемент-Al