1 шілдеден бастап Қазақстанда жаңартылған Конституция күшіне енеді
1 шілдеден бастап Қазақстан жаңа конституциялық кезеңге аяқ басады. Осы уақытқа дейін қолданыста болған Қазақстан Республикасының Конституциясының орнына жаңартылған Ата Заң күшіне енбек. Бұл құжат мемлекеттік басқару жүйесін жаңаша қалыптастырып, билік тармақтарының өзара қарым-қатынасын қайта айқындауды көздейді.
Мамандардың пікірінше, бұл – тәуелсіздік жылдарындағы ең ірі саяси реформалардың бірі. Жаңа Конституцияда мемлекеттік институттардың қызметі ғана емес, азаматтардың құқықтары мен бостандықтарына қатысты бірқатар нормалар да жаңартылған.
Парламенттің орнына Құрылтай жұмыс істейді
Жаңа Конституцияға сәйкес, екі палатадан тұратын Парламент таратылып, оның орнына Құрылтай атты бір палаталы заң шығарушы орган құрылады.
Құрылтай құрамында 145 депутат болады. Олар бүкіл ел бойынша біртұтас сайлау округі арқылы пропорционалды жүйемен сайланады. Сарапшылардың айтуынша, мұндай жүйе заң қабылдау үдерісін жеделдетуі мүмкін.
Вице-президент лауазымы енгізіледі
Конституцияда алғаш рет вице-президент қызметі қарастырылған. Бұл лауазым бұрынғы мемлекеттік кеңесші институтының қызметін алмастырады.
Вице-президент мемлекеттік органдардың жұмысын үйлестіреді, Президенттің тапсырмаларын орындайды және қажет болған жағдайда мемлекет басшысының міндетін уақытша атқарады.
Қазақстан Халық кеңесі құрылады
Жаңа Конституция аясында Қазақстан Халық кеңесі атты жаңа органға конституциялық мәртебе беріледі. Оның құрамына 126 адам енеді.
Бұл кеңес заң жобаларын ұсынуға, республикалық референдум өткізу жөнінде бастама көтеруге және ұлттық бірлікке қатысты ұсыныстар әзірлеуге құқылы болады.
Президенттің өкілеттігі артады
Жаңартылған Конституция Президенттің бірқатар өкілеттігін кеңейтеді. Мемлекет басшысы енді Бас прокурорды, Конституциялық соттың төрағасын, Жоғарғы соттың төрағасын, Ұлттық банк төрағасын және Ұлттық қауіпсіздік комитетінің төрағасын тікелей тағайындай алады.
Үкіметке сенімсіздік білдіру тәртібі өзгереді
Жаңа редакцияда Үкіметке сенімсіздік білдіру рәсімі де жеңілдетілген. Бұдан былай мұндай бастаманы көтеру үшін депутаттардың бестен бірінің қолдауы жеткілікті.
Президент иммунитеті мен импичмент рәсімі
Жаңа Конституцияға сәйкес, Президент өз өкілеттігін атқару кезінде қабылдаған шешімдері үшін жауапқа тартылмайды. Бұл норма бұрынғы президенттерге де қолданылады.
Ал импичмент рәсімі бойынша бастама депутаттардың үштен бірінің қолдауымен көтеріледі, ал шешім қабылдау үшін депутаттардың төрттен үшінің дауысы қажет болады.
Азаматтардың құқықтарына қатысты өзгерістер
Жаңа Конституцияда сөз бостандығы сақталады. Бірақ ол жеке адамның ар-намысын қорғау, қоғамдық тәртіп, моральдық құндылықтар және халықтың денсаулығы сияқты талаптарды ескере отырып шектелуі мүмкін.
Қамауға алу, білім беру және медицина
Жаңа Конституцияда ұсталған азаматқа оның құқықтарын міндетті түрде түсіндіру талабы енгізіледі. Сондай-ақ соттың санкциясынсыз қамауда ұстау мерзіміне шектеу қойылады.
Әлеуметтік кепілдіктерге келсек, орта білім мен медициналық көмектің тегін көрсетілуі Конституцияда сақталады. Ал жоғары білім беру тәртібі заңмен реттеледі.
Жеке деректерді қорғау және еңбек құқығы
Жаңартылған Конституцияда азаматтардың жеке деректерін қорғауға ерекше мән берілген. Бұл талап мессенджерлер мен өзге де электрондық байланыс құралдары арқылы берілетін ақпаратқа да қатысты болады.
Қортынды
Жаңартылған Конституция Қазақстанның саяси жүйесін жаңа форматта дамытуға бағытталған. Құжатта жаңа мемлекеттік институттар құрылып, құқықтық нормалар нақтыланса, екінші жағынан Президенттің өкілеттігі кеңейіп, заң шығару жүйесі де өзгеріске ұшырайды.
Бұл реформалардың іс жүзіндегі нәтижесі мен қоғамға тигізер ықпалы алдағы уақытта айқын көрінетін болады.